SEKER HASTALIGI-DIYABET (DIABET)-Prof Dr Metin Ozata

diabet, diyabet, seker hastaligi, gizli seker

SEKER HASTALARINDA SEKER DUSMESI-HIPOGLISEMI

KAN SEKERI DUSUKLUGU (HIPOGLISEMI) NEDIR?

Seker Hastalarinda Kan sekerinin normal seviyelerden (genellikle 50-60 mg/dl) daha dusuk olmasi haline tip dilinde hipoglisemi denir. Seker hastalarinin onemli bir kisminda seker dusuklugu yasamlarinin  herhangi bir zamaninda olusur. Bu nedenle seker hastalarinin kan seker dusuklugunun ne oldugunu bilmeleri gerekir.
 Kanda seker dusunce beyine seker gidemeyecegi icin suurunuzda bozulmalar olabilir.
Seker hastalarinin  evden cikarken, seyahat  ederken, vapura, ucaga veya trene binerken mutlaka yanlarinda seker veya glukoz tableti bulundurmalari gerekir.   Seyahata cikarken seker hastalarinin mumkunse yalniz degil  baska birisiyle birlikte seyahat etmeleri emniyet acisindan daha faydalidir.  Seker dusmelerinde yaninizdaki kisi size yardimci olur.  Eger yalniz seyahat etmek zorun daysaniz insulin dozunu biraz azaltmakta fayda vardir. Ayrica evde glukagon ignesi bulunmalidir. Asiri seker dusmelerinde veya seker yediginiz halde seker yukselmiyorsa glukagon ignesi yapmak gerekir. Glukagon ignesi kas icine yapilabilir. Yurtdisindan ithal edilen cok guzel diyabet seyahat cantalari vardir, bunlardan bir tane satin almaniz  size kolaylik saglayacaktir.
Kan seker dusuklugu bazen hastanerden cikinca olur. Hastanede  yatarken fazla hareket  yoktur. Gunluk hayata baslayinca hareket artinca  sekerde dusmeler olabilir. Bu nedenle aslinda hastanede yatmadan gunluk seker profili cikarilip ona gore insulin veya haplarin dozlarinin ayarlanmasi  daha uygun olabilmektedir.

Hipoglisemi genellikle asagidaki nedenlerden dolayi olusur:
1. Kullanilan ilac (haplari) veya insulini fazla dozda kullanmak
2. Insulin enjeksiyonundan veya  ilacinizi aldiktan sonra yemegi gec yemek
3. Ilaclari yanlis zamanda kullanmak
4. Havanin asiri sicak oldugu durumda insulinin kana daha hizli karismasi
5. Ogun atlamak, yemekte asiri yagli yemek, ogunleri ve ara ogunleri zamaninda yememek
6. Normalden fazla egzersiz yapmak
7. Kilo kaybi oldugunda, dogum sonrasi donemde, emzirme doneminde ve menopoz sirasinda
8. Asiri alkol tuketilmesi durumunda veya ac karna alkol alindiginda
9. Bobrek yetersizligi gelistiginde
10. Bobrekustu bezi yetmezliginde-kortizol azliginda
11. Mide bosalmasinin gecikmesi durumunda
12.  Oynak (Brittle) diabet varliginda
13.  Insulin tipi ve/veya turu degismistir
14. Insulin direnci  duzelmistir
15. Enfeksiyon veya baska hastaliklar duzelince


Eger kan sekeriniz cok dusukse:

Titreme
Terleme
Carpinti
Ic ezilmesi
Otururken veya  ayaga kalkinca bas donmesi
Yorgunluk hissi
Aclik hissi, tatli yeme istegi
Solukluk
Dikkat dagilimi
Bulanik gorme
Bas agrisi
Sinirlilik hali
Agiz etrafinda uyusma gibi belirtiler olusur

 Kan sekerinin dusukluk derecesine gore ise su belirtiler olur:
 
Hafif siddette bir kan dusuklugu varsa aclik, terleme, titreme, solukluk, dudakta veya dilde karincalanma, carpinti olabilir
 Orta siddette bir kan sekeri dusuklugunde  bas agrisi, karin agrisi, bulanik gorme, uyusukluk, carpinti ve konusma zorlugu olabilir.
 Agir   dusukluk varsa bilinc kaybi, kasilmalar ve  hafif koma olabilir.

Gece Olusan Kan Sekeri Dusuklugu
 Bazi hastalarda uyku sirasinda kan sekerinde dusme olabilir. Bu durum sizi uykudan uyandirir. Bazen hafif olur, uyanmazsiniz , ancak sabah bas agrisi, sersemlemis bir halde veya cok yorgun olarak uyanabilirsiniz.  Geceleri seker dusmesi olup olmadigini anlamak icin gece saat 02.00-03.00 sirasinda kan sekerine bakmak gerekir. Eger kan sekeriniz dusukse insulin dozunun ve ogun ayarlamasinin yapilmasi gerekir. Yatmadan once ara ogun almak faydali olur. Seks yaptiginiz gecelerde seker dusuklugu oluyorsa  onceden karbonhidrat almak faydalidir.

Dusuk Kan Sekeri Nasil Tedavi Edilir?
Eger kan sekerinizin asiri dustugunden olcum yaparak emin olduysaniz kan sekeri duzeyinizi yukseltmek icin hemen sekerli bir seyler yemeniz gerekir. Bunun icin 2-3 kesme seker alabilir veya bir cay bardagi meyve suyu veya  normal (light olmayan) kola icebilirsiniz. Sekeri yukseltmek icin cikolata yemeyiniz, cikolata kan sekerini daha gec yukseltir.  Eger kan sekeri duzeyinizin dusmus olabileceginden suphe ediyor, ancak olcum yapamiyorsaniz seker iceren sivi veya  meyve suyu icin.  Sekerli biskuvi, 3 tane glukoz tableti  yenebilir.  Kan sekeri olcebiliyorsaniz sekeri yedikten 15-20 dakika sonra tekrar kan sekeri olculur. Eger sikayetiniz gecmemis ve kan sekeri dusukse tekrar seker alin. Kendinizi iyi hissettikten sonra yemeklerinizi duzenli yiyin.  Icerisinde 5 gram D-glukoz iceren glukoz tabletleri 19 kalori icerir ve seker dusuklugu icin kullanilabilir. Iki cay kasigi toz seker, 3 tane kesme seker, 90 ml kola ve 150 ml sut 10 gram karbonhidrat  icermektedir.
Eger seker dusuklugu bir yemek oncesi olmussa hemen yemeginizi yiyiniz.  Seker dusmesi ogun sonrasi olusmus ise  meyva suyu icilebilir.
Otomobil surerken seker dusuklugu olusmus ise arabayi hemen park ediniz ve tatli bir seyler yiyiniz.  Sekeriniz duzelene kadar da araba kullanmayiniz. Arabanizda mutlaka ulasilabilecek yerlerde kesme seker, meyve suyu, biskuvi gibi gidalar bulundurunuz.
Bilinci bozuk kisiye agzindan bir seyler vermeye calismayiniz. Bu kisilere serum  ile glukoz vermek gerekir. Varsa hemen Glukagon ignesi kalcadan yapilir.
Eger seker dusuklugu kotulesiyorsa glukagon enjeksiyonu yapin veya bir acil servise basvurun. Glukagon  cilt altina veya adeleye yapilabilir. Glukagon yaptiginiz halde 15 dakika icinde duzelme olmuyorsa tekrar glukagon yapin.  Glukagon ignesi 6 yas ve alti cocuklar icin 0.5 mg, yetiskinler icin 1 mg’lik olanlar yapilmalidir. Glukagon ignelerini buzdolabinda saklayiniz.
Hipoglisemi duzeldikten sonra bunun nedenini arastirmak gerekir.  Eger o gun yaptiginiz asiri egzersiz veya ogun atlamaktan olmussa  ve bu durumlar tekrarlanmaz ise kan sekeri dusmez. Ancak kan sekeriniz sik sik dusuyorsa mutlaka doktorunuza basvurunuz.
Insulin kullanan hastalar hipoglisemiden korunmak icin  yemekten 2 saat sonra egzersiz yapmalidir. Yemek oncesi ve yemekten hemen sonra egzersiz yapilmamalidir.  Kan sekeri 100’un altinda veya 250 mg/dl’nin uzerinde iken egzersiz yapmayiniz.  Kan sekeriniz 120-180 mg/dl arasinda ise ve bir saatlik bir egzersiz yapacaksaniz bir tost veya bir bardak sut, 2-3 adet biskuvi almaniz uygun olur.  Yuruyus yapacaksaniz insulini kolunuza yapiniz. Yine bisiklet binecekseniz bacaga degil kolunuza insulin yapiniz.

Otomobil Kullanirken Dikkat Edilmesi Gereken Hususlar:

Otomobil kullanacaksaniz  genellikle sabah saatlerine kullanmaya calisiniz. Kan sekeriniz cok yuksek (250 mg/dl ‘den fazla) ve dusuk (50 mg/dl’den az) ise otomobil kullanmayiniz.  Kan sekeriniz kontrolde ise otomobil kullanabilirsiniz. Bununla beraber kan seker dusuklugu icin tedbir olarak otomobilinizde uzanabileceginiz bir yerde (yan kapi cebi, on camdaki guneslik arkasi gibi) yerlerde kesme seker, meyve suyu veya baska tatlandici gidalar bulundurun. Uzun yola cikacaksaniz cikmadan once kan sekerinizi olcunuz.  Yolda 2-3 saattte bir durarak mola veriniz ve  gidanizi alin ve suyunuzu iciniz. Otomobil surerken kan sekerinizin dustugunu hissederseniz arabayi  uygun bir yere park edin ve gidanizi alin. Gideceginiz yere bir an once  varayim diye acele etmeyiniz.  Toplu tasim araci suruyorsaniz ve kan sekeriniz dusuyorsa bu durumu lutfen sirket yoneticisine bildirin ve  kan sekeri kontrol  altina  alincaya kadar araba surmeyiniz.