SEKER HASTALIGI-DIYABET (DIABET)-Prof Dr Metin Ozata

diabet, diyabet, seker hastaligi, gizli seker

SEKER HASTALIGINDA YAPILAN TETKIKLER NE ANLAMA GELIYOR?

.SEKER HASTALIGI TESHIS VE TEDAVISINDE KULLANILAN TETKIKLER

Seker hastalarinin, hastaliklarinin takibi acisindan yapilacak tetkiklerin ne anlama geldigini bilmeleri gerekir.
1. Aclik Kan Sekeri:
 Kandaki seker miktarinin belirli bir aclik sonrasi  olculen seviyesidir. Normal kisiler ac kalinca insulin disindaki hormonlar kan sekerini artirirken insulin asagiya ceker. Seker hastalarinda insulin hormonu iyi calismadigindan kan sekeri yuksek cikar. Aclik kan sekeri olcumu seker hastaliginin teshisinde kullanildigi gibi, tedavinin etkili olup olmadigini anlamak icin de kullanilir.  Aclik kan sekeri icin en iyi zaman  sabah ac karnina yapilan olcumdur. 12-14 saat aclik en iyi sonucu verir.
Aclik kan sekerinin normal  degeri saglikli kisilerde 70-100mg/dl arasidir. 126mg/dl ve uzeri cikarsa seker hastaliginiz var demektir.
Aclik kan sekeri 100 ila 126mg/dl arasinda cikarsa seker yukleme testi (OGTT) yapilir.
Aclik kan sekeri  70 mg/dl den daha az  cikarsa seker dusuklugu vardir. Bunun nedenlerinin arastirilmasi gerekir.

2.HbA1c:
Kirmizi kan hucrelerinin icinde bulunan “hemoglobin” isimli proteine sekerin baglanmasi ile olusur. HbA1c, bu nedenle son 3 aylik  veya 100 gunluk kan sekerinin yuksekligi hakkinda bilgi verir. Ortalama kan sekeri son 3 ayda yuksek ise HbA1c yuksek cikar. HbA1c olcmekle kan sekerinizin ayarinin iyi olup olmadigini anlayabilirsiniz.
‘’HbA1c= Aclik kan sekeri+ tokluk kan sekeri’’ seklinde bir formul HbA1c’nin anlamini en iyi gosterir. HabA1c bu formulde goruldugu gibi hem aclik  kan  sekerinden hem tokluk kan sekerinden etkilenir. Bu  nedenle hem aclik hem de tokluk kan sekerinin kontrol altina alinmasi gerekir.  Aclik kan sekerini normal oldugu halde HbA1c yuksek ise tokluk kan sekeriniz yuksek olabilir. Ayrica bazi kan hastaliklari da bu yuksekligi yapabilir.
HbA1c 3 ayda bir yapilabilir. Daha sik yapmaya gerek yoktur.
HbA1c normalde %4,5 civarindadir. Seker hastalarinda  istenilen seviye  %6 olmasidir. Bununla birlikte %6.5 ve alti kabul edilebilir. 6.5’un uzeri  organ hasarlari yonunden risk tasir.
HbA1c yuksek ise bunun nedenleri arastirilir, diyet ve ilac ayarlamasi yapilir.
 
HbA1C  olcumunun  anlami  alinan sonuca gore son 3 aylik kan sekeri ortalamasini gosterir. Asagida HbA1c sonucunun ne anlama geldigi verilmistir.

%4 ise  son uc aylik  kan sekeri ortalamasi yaklasik  65 mg/dl
%5 ise son uc aylik  kan sekeri ortalamasi yaklasik  100 mg/dl
%6 ise son uc aylik  kan sekeri ortalamasi yaklasik  135 mg/dl
%7 ise son uc aylik  kan sekeri ortalamasi yaklasik 170 mg/dl
%8 ise son uc aylik  kan sekeri ortalamasi yaklasik  205 mg/dl
%9 ise son uc aylik  kan sekeri ortalamasi yaklasik 240 mg/dl
%10 ise son uc aylik  kan sekeri ortalamasi yaklasik  275 mg/dl
%11 ise son uc aylik  kan sekeri ortalamasi yaklasik  310 mg/dl
%12 ise son uc aylik  kan sekeri ortalamasi yaklasik  345 mg/dl civarinda demektir.

HbA1c’nin 6 ve altinda olmasi idealdir.


3.Kan yaglari olcumu : Total Kolesterol, LDL-Kolesterol, HDL-Kolesterol, Trigliserid olcumu
Kan yaglari, koroner kalp hastaligi riski icin onemli oldugundan  her seker hastasinda  olculmelidir.
Total kolesterol 200 mg/dl altinda, trigliserid  150 mg/dl altinda olmalidir.
HDL-Kolesterol, iyi kolesterol olarak bilinir. Bizi kalp hastaligindan koruyan HDL-Kolesteroldur. HDL-Kolesterol 40-60 mg/dl arasinda olmalidir. Daha dusuk olmasi iyi degildir.
LDL-Kolesterol kotu kolesteroldur. Damar sertligi yapar. Seker hastalarinda LDL Kolesterol 100 mg/dl nin altinda olmalidir. Kalp hastaligi ve seker varsa LDL-Kolesterol 70 mg/dl olmalidir.
Trigliserid seviyesi 200 mg/dl nin altinda olmalidir. HDL yuksekligi karaciger hastaliginda olabilir ancak bazen saglikli kisilerde de olur.

4. OGTT (Oral Glukoz Tolerans Testi): Seker yukleme testi: Seker hastaligi teshisi icin aclik kan sekeri 100 ile 126 mg/dl arasinda olan kisilere yapilan bir testtir. 10 saatlik bir acliktan sonra laboratuara gidilir, once aclik kan sekeri olcumu icin kan alinir sonra 75 gram glukoz 300 ml suda eritilmis olarak size verilir ve 5 dakikada icmeniz istenir. Daha sonra yarim saatte bir 2 saat sureyle kan alinip sekere bakilir. Ikinci saatte kan sekeriniz 200 ve uzeri ise sizde seker hastaligi vardir. Ikinci saat kan sekeri 140-199 mg/dl arasinda ise gizli seker vardir.  Yukleme sirasinda 30. dakika, 1. saat veya 1.5. satte kan sekeriniz 200 mg/dl ve uzere ise gizli sekeriniz var demektir.
5. Rastgele kan sekeri olcmek: Gunun herhangi bir saatinde , ac veya tokluga bakilmaksizin kan sekerini olcmektir. Rastgele kan sekeri 200 mg/dl ve uzerinde ise seker hastaligi teshisi konulur.
6. Tokluk 2.saat kan sekeri : Tokluk kan sekeri genellikle yemek yedikten 2 saat sonra olculur. Seker hastasi kisiler mutlka tokluk kan sekeri olcumu yapmalidirlar.
7. Idrarda Seker olcumu: Artik kullanilmamaktadir. Kanda seker 180 mg/dl’yi gecince  idrarla cikmaya baslar. Bu yontem artik kullanilmamaktadir.